In het vorige deel blijkt uit de getuigenverklaringen van de buren, dat Hindrick Aaltje ernstig mishandelt. Hij is ook jaloers op Evert, die vaak met Aaltje ‘an de koffij tafel’ zit.

Met haar nieuwe liefde Evert is ze al haar hele leven vertrouwd. Zijn zij dan in staat om samen een beter leven op te bouwen? Maar juist deze verbintenis vormt het omslagpunt. Vanwege deze relatie verandert Aaltje in de ogen van de autoriteiten van slachtoffer in dader.

Aaltje had het ook in de 21ste eeuw in een soortgelijke situatie niet gemakkelijk gehad. Volgens actuele cijfers van Veilig Thuis wordt ook nu nog één op de vijf vrouwen op enig moment fysiek mishandeld door een partner of ex-partner. Elf procent van alle Nederlandse vrouwen maakt seksueel geweld door partners of ex-partners mee.

Het maakt wel verschil, dat we het er als samenleving in elk geval over eens zijn, dat het mishandelen van je partner ongewenst en strafbaar is. Aaltje heeft gelukkig een netwerk van buren en vrienden om zich heen, mensen die naar haar omzien en die zelfs op schrift voor haar willen getuigen. Maar wettelijk heeft ze geen poot om op te staan. Voor haar bescherming is ze overgeleverd aan de willekeur en de genade van de autoriteiten.

Ook op andere vlakken zou Aaltje nu meer keuzes hebben gehad. Er zouden meer en beter betaalde beroepen open hebben gestaan voor vrouwen, waardoor het huwelijk niet meer haar enige kans op overleving is. Dat betekent ook, dat ze kieskeuriger zou kunnen zijn bij het uitzoeken van een partner, en dat ze er ook voor zou kunnen kiezen om zonder partner door het leven te gaan. De 21ste eeuwse Aaltje kan bovendien scheiden. Al levert scheiding van een gewelddadige partner soms juist een escalatie van dat geweld op, een patroon dat ook nu nog onvoldoende wordt herkend.

Eén ding is zeker: wat hierna volgt, is voor ons nauwelijks voor te stellen. Het begint allemaal als Aaltje onverwachts zwanger raakt. Het gebruikelijke 18e eeuwse antwoord op zwangerschap -om de schande van een onecht kind te voorkomen- is een huwelijk. En wel zo snel mogelijk. Hoewel Aaltjes tweede huwelijk officieel nog steeds niet is ontbonden, hebben zij en Evert nu geen keuze meer. Haast is geboden.

Evert verklaart hierover later -als hem wordt gevraagd of hij reeds een ‘Scheidt brief hadde om te trouwen’-: ’Neen, de doctors (hiermee worden de rechtsgeleerden bedoeld die nog steeds geen besluit hadden genomen over de ontbinding van Aaltjes tweede huwelijk) hadden haar te lang opgehouden en deposant was haar te naa geweest, en heeft haar getrouwt om haar eerlijck te houden.’ Met andere woorden: hij moet wel met haar trouwen om te zorgen dat ze in de ogen van de gemeenschap een fatsoenlijke vrouw blijft.

Niemand maakt bezwaar tijdens het driemaal in de kerk afkondigen van hun voorgenomen huwelijk. Aan dominee Meinardus Cock vertelt Aaltje slechts dat ze weduwe is van haar eerste echtgenoot Abraham de Cort. Op 5 april 1742 trouwt het paar in de Noorderkerk. Ook dan slaat niemand alarm. Hun opzet lijkt geslaagd.

Lukt het om dit geheim te houden, of zal het paar alsnog worden ontdekt? Lees het in deel vijf!

Afbeelding bovenaan: Pentekening Noorderkerk door C. Pronk, 1754, Provinciale Groningse Oudheidkundige Commissie, Beeldbank Groningen

Terug naar deel vier