Dit is het vijfde en laatste deel van de veelbewogen geschiedenis van de Rotterdammer Marinus van Kalkert. In het vorige deel komt hij na een levenslange tocht langs bedelaarskolonies, gevangenissen en ziekenhuizen in het provinciaal gesticht voor krankzinnigen Meerenberg in Bloemendaal terecht.

Zijn patiëntdossier werpt voor het allereerst meer licht op zijn geestestoestand. Volgens de beschrijvingen is hij angstig en lijdt hij aan een ernstige vorm van vervolgingswaanzin. ‘Patient meent elken avond en zelfs overdag ook vervolgd te worden door een complot Menschen waarvan zijne vrouw en zijn dochter het hoofd zijn. Ze blazen peper door de gaatjes in de zolder en allerlei vuiligheden in zijn hals en ogen, en in zijn eten. Ook wordt hij bewerkt met magneten en electrische stroomen.’

Zijn angst voor elektriciteit en magnetisme valt samen met een steeds bredere toepassing ervan rond de eeuwwisseling. Zo zendt de Italiaan Guillermo Marconi in 1901 het eerste radiosignaal over de Atlantische Oceaan vanaf Cornwall naar het Canadese Newfoundland. En rijkere huishoudens schakelen ondertussen in toenemende mate over op elektrisch licht.

Verderop in het verslag blijkt, dat Marinus er vanuit gaat dat ook de instellingsarts deel uitmaakt van dit complot om hem het leven zuur te maken, en dat deze arts bovendien helemaal geen echte dokter is. In werkelijkheid is hij ene Hoekemeijer, de uitbater van een water- en vuurwinkel (een winkel waar je warm water en hete kolen kunt halen) in Rotterdam. De kapelaan van de institutie ziet hij aan voor zijn zoon.

Het is twijfelachtig of Marinus bij binnenkomst in de instelling wel in staat is om alle vragen, die hem aan de hand van het inschrijvingsformulier worden gesteld, naar waarheid te beantwoorden. Niet alle feiten kloppen. Zo vertelt hij, dat hij zijn vrouw na 1861 nooit meer heeft gezien terwijl hun dochter Adriana pas in augustus 1863 wordt geboren. Ook zegt hij, dat dit de allereerste keer in zijn leven is, dat hij ‘krankzinnig’ is. Maar kan hij daar in zijn staat wel op reflecteren? Uiteindelijk zal hij 9,5 jaar worden verpleegd op Meerenberg, zonder dat zijn toestand noemenswaardig verandert.

Het is 14 februari 1901 als Marinus voor de allerlaatste keer in zijn leven naar een andere instelling wordt verplaatst. Landgoed Oud-Rosenburg in Loosduinen is in 1895 aangekocht door het Geneeskundig Gesticht voor Krankzinnigen Den Haag. Het eerste paviljoen voor verpleging is nog geen twee maanden geopend als hij er zijn intrede doet. Ruim vijf jaar later, op 20 oktober 1906, overlijdt hij hier op 84-jarige leeftijd.

Volgens een voorzichtige schatting verbleef hij meer dan dertig jaar van zijn leven in een gevangenis, bedelaarskolonie of een andere institutie. Omdat hij tussen zijn 47ste en 58ste onvindbaar is in de archieven, is die schatting waarschijnlijk te laag. Toch haalt Marinus tegen alle verwachtingen in nog ruimschoots de 20e eeuw.

Bronvermelding

2.12.14 Inventaris van de Stamboeken Marinepersoneel, 1813-1940, 487 5484 – 6629 1838 – 1842 1838 – 1842, Nationaal Archief

717 Krijgsraad in Zeeland en Auditeur-Militair in Zeeland, 1814-1871, 1814-1842, 36 1846 mrt 9-1848 aug. 14, volgnr. 6, Zeeuws Archief

Inschrijvingsregisters van veroordeelde bedelaars en vrijwilligers 1822-1866 – deel N, archiefnummer 0137.01, inventarisnummer 432, aktenummer 743, Drents archief

Overlijdensregister Norg 1850, archiefnummer 0167.016, inventarisnummer 1850, aktenummer 114, Drents Archief

494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, 186 Wijk 9, adresnr. 166-267; folio 501-750, volgnr. 153, Stadsarchief Rotterdam

494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten, 186 Wijk 9, adresnr. 166-267; folio 501-750, volgnr. 242, Stadsarchief Rotterdam

Inschrijvingsregisters van veroordeelde bedelaars en vrijwilligers 1822-1866 – deel W, archiefnummer 0137.01, inventarisnummer 441, aktenummer 2503, Drents Archief

Inschrijvingsregisters van vrijwilligers en veroordeelden wegens landloperij en bedelarij (mannen en vrouwen) 1851-1872; met mutaties tot 1872 – nrs. 1001 – 1996, archiefnummer 0137.01, inventarisnummer 490, aktenummer 1490, Drents Archief

24 Rechtbank in ‘s-Hertogenbosch, 1838 – 1930 N.B. Stukken van 1838 – 1989

133 Vonnissen, 1880 juli – augustus, volgnr. 1023, Brabants Historisch Informatie Centrum

Inschrijvingsregister gedetineerden, archiefnummer 52, Gevangenissen in ‘s-Hertogenbosch, inventarisnummer 275, gemeente: ’s-Hertogenbosch, periode: 1877-1880, Brabants Historisch Informatie Centrum

Inschrijvingsregister gedetineerden Heusden, archiefnummer 57, Gevangenissen in Noord-Brabant, inventarisnummer 37, gemeente: Heusden, periode: 1878-1882, Brabants Historisch Informatie Centrum

494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten 521 B-15 Joc-Lol, volgnr. 25, Stadsarchief Rotterdam

73-488 Register van inschrijving van gevangenen 12814 Kalkert, Marinus van, Noord-Hollands Archief

73 Gevangenissen te Hoorn, 488 1888 januari 3-1889 december 13, volgnr 63, Noord-Hollands Archief

73-489 Register van inschrijving van gevangenen, 14163 Kalkert, Marinus van, Noord-Hollands Archief

73 Gevangenissen te Hoorn, 489 1890 mei 24-1891 september 10, volgnr. 52, Noord-Hollands Archief

Patiëntenregisters, archiefnummer 5268, inventarisnummer 2497, gemeente: Amsterdam periode: 1891, Amsterdams Archief

Patiëntenregisters, archiefnummer 5268, inventarisnummer 2593, gemeente: Amsterdam, periode: 1891, Amsterdams Archief

Bijzondere registers, archiefnummer 5000, inventarisnummer 2537, Gemeente: Amsterdam, periode: 1869-1896, Amsterdam Archief

366 Directie van het Provinciaal Ziekenhuis nabij Santpoort te Bloemendaal 84 dossiernummers 6490-6681, 1891-1892, Noord-Hollands Archief

0374-01 Gemeentebestuur van Loosduinen, 565 Register van patiënten van het geneeskundig gesticht voor krankzinnigen te ‘s-Gravenhage, sedert 26 december 1900 tevens van de afdeling op Oud-Rosenburg, nrs. 1-2535, 1877 december – 1907 maart 8, Haags Gemeentearchief

0335-01.578 Huwelijksakten Den Haag, aktenr. 78, Haags Gemeentearchief

999-01.1863D Nadere toegang op het geboorteregister van de gemeente Rotterdam, Aktenr: 1863.2615, Folionr: d045v, Rotterdam Archief

999-01.1861E Nadere toegang op het geboorteregister van de gemeente Rotterdam, aktenr: 1861e.4050, Folionr: e202v, Rotterdams Archief

999-09.1863D Nadere toegang op het overlijdensregister van de gemeente Rotterdam, folionr: d197v, aktenr: 1863.3218, Rotterdams Archief

999-01.1857E Nadere toegang op het geboorteregister van de gemeente Rotterdam, aktenr:1857e.2930, folionummer: e031v, Rotterdams Archief

 999-01.1859D Nadere toegang op het geboorteregister van de gemeente Rotterdam, aktenr: 1859.2197, folionr: d112 , Rotterdams Archief

999-09.1861B Nadere toegang op het overlijdensregister van de gemeente Rotterdam, folionr: b087v, aktenr: 1861.1162, Rotterdams Archief

 999-06.1859B Nadere toegang op het huwelijks- en echtscheidingsregister van de gemeente Rotterdam, Aktenr: 1859.267,  folionummer: b37v, Rotterdams archief

999-09.1863D Nadere toegang op het overlijdensregister van de gemeente Rotterdam, folio d197v, aktenr: 1863.3218, Rotterdams archief

0374-01.2335 Overlijdensakten Loosduinen, Haags Gemeentearchief

494-03 Archief van de Gemeentesecretarie Rotterdam, afdeling Bevolking: bevolkingsboekhouding van Rotterdam en geannexeerde gemeenten 180 Wijk 8, adresnr. 238-316; folio 701-933, volgnr 12